تست PT یا Liquid Penetrant Testing یکی از روش‌های مهم آزمون‌های غیرمخرب (NDT) است که برای شناسایی عیوب سطحی در قطعات فلزی و غیرمتخلخل به‌کار می‌رود. در این روش، ماده نافذ روی سطح قطعه اعمال می‌شود و پس از زمان نفوذ و پاک‌سازی، با استفاده از ماده ظهوردهنده، عیوب سطحی مانند ترک، ناپیوستگی و undercut قابل مشاهده می‌شوند.

اما در بازرسی PT، صرف مشاهده عیب کافی نیست؛ بلکه باید مشخص شود که آیا عیب مورد نظر مطابق استاندارد قابل پذیرش است یا خیر. به همین دلیل، معیارهای پذیرش نقش بسیار مهمی در تصمیم‌گیری نهایی دارند.

تست PT, Liquid Penetrant Testing, معیار پذیرش PT, Acceptance Criteria, بازرسی غیرمخرب, NDT, عیوب سطحی, ترک جوش, undercut, ASME Section VIII, ASME B31.3, API 1104, AWS D1.1, ASTM E165

استانداردهای مرجع در معیار پذیرش PT

مهم‌ترین استانداردها و مراجع مورد استفاده در پذیرش نتایج PT عبارت‌اند از:

  • ASME BPVC Section VIII, Appendix 8, Clause 8.4
  • ASME B31.3, Clause 344.4.2
  • API 1104, Clause 9.5.2
  • AWS D1.1, Table 8.1 & 10.15
  • ASME BPVC Sec V – 2021 برای آزمون‌های NDE
  • ASTM E165 – 2018 برای روش استاندارد تست PT
  • ASME BPVC Sec VIII – 2021 برای ساخت مخازن تحت فشار
  • ASME B31.3 – 2020 برای پایپینگ فرایندی
  • API 1104 – 2021 برای جوشکاری خطوط لوله و تجهیزات مرتبط
  • AWS D1.1 – 2020 برای جوشکاری سازه‌های فولادی

این منابع، مبنای اصلی برای ارزیابی نوع، اندازه و موقعیت عیوب در تست PT هستند.

 

عیوب غیرقابل قبول در تست PT

دو مورد از مهم‌ترین عیوب غیرقابل قبول عبارت‌اند از:

1. ترک (Crack)

وجود هر نوع ترک در قطعه معمولاً مردود است، زیرا ترک می‌تواند تحت بارگذاری رشد کرده و منجر به شکست شود.

2. Lack of Fusion یا LOF

در صورت مشاهده نشانه‌هایی از عدم ذوب یا عدم پیوستگی، قطعه باید با دقت بیشتری بررسی شود، چون این نوع عیب نیز در اغلب استانداردها غیرقابل قبول است.

در نتیجه، اگر در PT اندیکیشنی به‌عنوان ترک یا LOF شناسایی شود، معمولاً پذیرش آن امکان‌پذیر نیست.

معیار undercut در پذیرش PT

یکی از نکات مهم، مربوط به عمق undercut است.

Undercut به فرورفتگی یا بریدگی در کنار جوش گفته می‌شود و باید با دقت کنترل شود.

معیار پذیرش undercut:

  • اگر ضخامت قطعه کمتر از 25 میلی‌متر باشد، عمق undercut باید کمتر از 1 میلی‌متر باشد.
  • اگر ضخامت قطعه 25 میلی‌متر یا بیشتر باشد، عمق undercut باید کمتر از 2 میلی‌متر باشد.

این معیارها برای جلوگیری از کاهش استحکام موضعی و تمرکز تنش در ناحیه جوش بسیار مهم هستند.

تست PT, Liquid Penetrant Testing, معیار پذیرش PT, Acceptance Criteria, بازرسی غیرمخرب, NDT, عیوب سطحی, ترک جوش, undercut, ASME Section VIII, ASME B31.3, API 1104, AWS D1.1, ASTM E165

اهمیت نوع قطعه در معیار پذیرش PT

معیارهای پذیرش PT بسته به نوع قطعه و استاندارد پروژه می‌توانند متفاوت باشند. برای مثال:

  • در مخازن تحت فشار، معیارها تحت ASME Sec VIII بررسی می‌شوند.
  • در پایپینگ فرایندی، ASME B31.3 مرجع اصلی است.
  • در خطوط لوله، API 1104 نقش مهمی دارد.
  • در سازه‌های فولادی، AWS D1.1 مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بنابراین بازرس PT باید بداند قطعه مربوط به کدام بخش صنعتی است تا بتواند معیار درست را اعمال کند.

نقش استاندارد ASTM E165 و ASME Section V

در جزوه به ASTM E165 و ASME Section V نیز اشاره شده است.

این دو مرجع بیشتر به روش انجام تست PT مربوط هستند، نه فقط پذیرش نهایی.

  • ASTM E165 روش استاندارد اجرای PT را توضیح می‌دهد.
  • ASME Section V الزامات و دستورالعمل‌های NDE را مشخص می‌کند.

به همین دلیل، برای یک ارزیابی کامل، هم روش اجرا و هم معیار پذیرش باید مطابق کد و استاندارد معتبر بررسی شوند.

جمع‌بندی

تست PT یکی از روش‌های پرکاربرد بازرسی غیرمخرب برای شناسایی عیوب سطحی است. اما نتیجه این تست زمانی ارزشمند است که بر اساس معیارهای پذیرش استاندارد تفسیر شود.

ترک و LOF از مهم‌ترین عیوب غیرقابل قبول هستند و عمق undercut نیز بسته به ضخامت قطعه محدودیت مشخصی دارد.

به طور خلاصه، در تست PT باید به این موارد توجه کرد:

  • نوع عیب
  • اندازه عیب
  • ضخامت قطعه
  • استاندارد مرجع پروژه
  • محل و ماهیت اندیکیشن

آشنایی با این معیارها، دقت بازرس را بالا می‌برد و از ورود قطعات معیوب به مرحله بهره‌برداری جلوگیری می‌کند.